زیارت ائمه معصومین علیهم السلام زمینه ای است برای توسل به آن بزرگوارن و تقرب جستن به خدای متعال.با زیارت و توسل به این انسانهای کامل و واسطه قرار دادنشان برای ارتباط با خدا می توانیم از رحمات الهی برخوردار شویم.آیت الله حاج شیخ محمد تقی پورمحمدی در گفتگویی با خبرنگار قدس انلاین به چگونگی زیارت و اثار و برکات زیارت امامان معصوم (ع)پرداخته است که از نظرتان می گذرد :

*بهترین تعبیر شما از زیارت چیست؟
زیارت یک معنای لغوی دارد که از ریشه زور است. در واقع به معنای میل و عدول است. حتی دروغ را گفته اند زور؛ پس زور به معنای دروغ است. یعنی کسی که دروغ می گوید در واقع از راه حق عدول می کند و منحرف می گردد.
زائر را هم از این جهت زائر می گویند که وقتی به زیارت آن زیارت شونده می آید از غیر او روی برمی گرداند، کسی که به زیارت حضرت رضا(ع) مشرف می شود از غیر آن حضرت، رو گردان می شود و به آن حضرت توجه می کند، لذا وقتی گفته اند، برای زیارت اولیای خدا و کسانی که ما به زیارتشان مشرف می شویم، باید با قصد و توجه باشد، معنای دیگر زیارت هم قصد و توجه است. وقتی به کعبه مشرف می شویم، کعبه را قصد می کنیم، وقتی به کربلا مشرف می شویم، زیارت امام حسین را قصد می کنیم؛ یا زیارت حضرت علی بن موسی الرضا(ع) را قصد می کنیم که عازم مشهد مقدس می شویم، البته این معنا درست است اما تنها حرکت زائرین معیار نیست. زیارت فقط این حرکت فیزیکی و ظاهری نیست که شخص از نقطه ای حرکت کند برای زیارت یک امامی یا پیامبری و قصد آن حضرت را بکند. این طور نیست که فقط شخص سوار هواپیما یا وسیله ای دیگر شود، بلکه در قلبش نیز نسبت به مزور و زیارت شونده گرایشی جدی داشته باشد. هم نسبت به آن زیارت شونده اکرام و تعلیم قلبی داشته باشد یعنی زیارت باید با انس روحی همراه باشد، لذا با این مقدمه کوتاه می توان گفت زیارت همان اقبال قلبی، روحی، فکری ، اخلاقی و عملی نسبت به زیارت شونده است تا زائربتواند در زندگی از آنها الگو بگیرد و به آنها عمل کند.

*مهمترین ثمرۀ زیارت را چه می دانید؟
با توجه به اینکه بالاترین هدف خلقت الهی شدن انسان است و تقرب جستن به خدای متعال، همان کمال در سایۀ تقرب به خدا چرا که بدون تقرب به خدا کمال حاصل نمی شود. منظور از تقرب این است که انسان از طریق کسب فضایل، آراسته شدن به مکارم اخلاق می تواند رنگ خدایی بگیرد. تقرب به خدا، بوسیله بندگی و اطاعت و اخلاص و تقواست، در غیراینصورت بدون اینها نیز تقرب حاصل نمی شود. از این جهت زیارت را پیوند و تجدید عهد با بندگان خالص خدای متعال می گوییم،اگر پیامبر اکرم یا ائمه معصومین صلوات الله علیهم اجمعین را زیارت می کنیم، با آن بزرگواران تجدید عهد و پیمان می کنیم، زمینه کسب صفات شایسته در زیارت است و زیارت عامل رشد معنوی انسان است و در نتیجه زیارت سبب تقرب به خداوند می گردد. وقتی یک انسان ناقص در برابر انسان کامل قرار می گیرد و به آن به عنوان اسوه و الگو توجه می کند در واقع در انسان ناقص انگیزۀ کمال یابی او را وادار می کند که به قرب معنوی توجه داشته باشد. یعنی خود را به کسی که به او عشق می ورزد، نزدیک کند. به معشوقش نزدیک کند. هر عاشقی می خواهد کاری کند که معشوقش از او خوشش بیاد، لذا اگر زائر امام رضا(ع)، واقعا عاشق است می خواهد با این زیارت تقرب بجوید به ساحت مقدس آن امام در حقیقت تقرب به اولیای خدا، راهی است که ما را برای تقرب به خدا می رساند. یعنی زیارت امام وسیله نزدیک شدن است. خداوند هم فرموده است که ما این بزرگواران را وسیله قرار می دهیم بین خود و خدا. تقرب به امام رضا(ع)، تقرب جستن به خداست. آراسته شدن به اوصاف و اخلاقیقات معصومین، آراستگی به اوصاف الهی است. در همین قرب به خدا هست که انسان کمال پیدا می کند. لذا ما اگر بخواهیم به خدا تقرب روحی پیدا کنیم و در این زمینه ثمره ای بدست بیاوریم، بهترین ثمره و مهمترین ثمره زیارت همان تقرب است که بوسیله محبت به معصومین و تقرب جستن به معصومین و آراستگی به صفات آنها بدست می آید.

*زیارت را برقراری ارتباط قلبی با حجت خدا تعریف کرده اند، این ارتباط چگونه حاصل می شود؟
با توجه به اینکه زیارت تاثیرگذاری خاصی در روح، افکار، اندیشه انسان دارد، اما این پیرو انگیزه هاست، باید ببینیم انگیزه ما چیست؟ چون اگر انگیزه فقط ارتباط مادی باشد؛مثلاً بعضی ها به زیارت مشرف می شوند، سطحی فکر می کنند، فقط برای کارهای مادی، حتی خواسته هایی که از آقا امام رضا(ع) یا سایر معصومین دارند، خواسته های مادی است؛ البته این عیبی ندارد اما نباید فقط این باشد، فقط جنبه مادی نباید باشد، که چون مسکن نداریم، بروم زیارت آقا و از ایشان بخواهم خانه ای بخرم؛ البته این ها هم درست است اما فقط نباید صرفاً خواسته های مادی و ارتباط صورت مادی داشته باشد. علاوه بر صورتهای مادی، زائر باید نسبت به مزور و زیارت شونده محبت هم داشته باشد. هر دو انگیزه مادی و ایجاد محبت، به جای خود محفوظ اما مهم این است که والاتر از اینها، اگر زیارت می کنیم، امامی را ؛ این تصور را داشته باشیم که خداوند امر فرموده زیارت کنید، نیت ما فقط نیت مادی نباشد، نیت صرفاً محبت هم نباشد؛ نیت و انگیزه فرمانبرداری از خداوند متعال باشد؛ نتیجه این اگر واقعاً نیت ما فرمانبرداری خداوند باشد، نتیجه آن همان تقرب به خدا می باشد که قبلاً گفته شد. که در شرع مقدس اسلام هم به ما سفارش شده همۀ اعمال را با قصد قربت انجام دهید. حتی نماز نیز اگر بدون قصد باشد، قبول نیست. در همه اعمال قصد و قربت شرط است، لذا باید زیارت ما برای خدا باشد، در آن صورت است که در زیارت ما ارتباط قلبی با حجت خدا تحقق پیدا می کند که امیدوارم همگی ما در زیارت هایمان به این مورد توجه داشته باشیم.

*آثار و برکات زیارت را چطور می توانیم در زندگی مان تسری بدهیم؟
با توجه به اینکه زیارت نوعی ابراز محبت است، به زیارت شونده؛ اگر به زیارت حضرت علی بن موسی الرضا(ع) مشرف می شویم، یک نوع ابراز محبت به آن حضرت می کنیم، البته لازم نیست زیارت همه اش از نزدیک باشد، درست است که زیارت از نزدیک لذت دیگری دارد، اما زیارت از راه دور هم خالی از لطف نیست، مثلاً بنده که الان در مشهد مقدس نیستم و امکان حضور در حرم شریف رضوی را ندارم، فاصله ای زیاد با مشهد دارم، از همین جا هم به مولایم سلامی عرض می کنم و می گویم: السلام علیک یا شمس الشموس، السلام علیک یا علی بن موسی الرضا.... از همین دور هم ابراز محبتی می کنم به حضرت، این یک نوع ابراز محبت است نسبت به زیارت شونده و محبت دوستان خدا، وسیله ای است که انسان را به صراط مستقیم می کشاند، زیرا تربیت انسان به گونه ای است که هر کس را دوست داشته باشد، عملش را به عمل او نزدیک می کند و سعی می کند با ترک اعمالی که مورد رضایت او نیست، محبت طرف مقابل را به خود جلب کند و همین امر سبب جلب محبت خدا می شود.

*زیارت را ادای اجر رسالت و ابراز محبت به اهل بیت دانسته اند، لطفاً کمی توضیح دهید.
خداوند از زبان پیامبر(ص) نقل کرده اند که: پیامبر، بگو من در مقابل زحماتم هیچ اجر و مزدی نمی خواهم غیر از مودت در قربی ؛ مسئله مهم این است که اینکه محبت به اهل بیت مزد و اجر رسالت است، چنانکه در حال حیات نزدیکان پیامبر محبت به انان واجب است، در حال ممات و بعد از دنیا رفتن هم قضیه همین طور است، تنها محبت به امام رضا(ع) در حال حیات ایشان نیست یا سایر ائمه علیهم السلام. یعنی این محبت و این مودت و ابراز مودت باید استمرار داشته باشد، این استمرار بدین گونه که اینها را تجدید کنیم. مثلاً اگر ولادت یا شهادت حضرت رضا(ع) است یادی از ایشان بکنیم. ببینیم عاشورا چطور زنده مانده است؟ اگر عاشورا تکرار نمی شد، زنده نمی ماند. هم در مقام شعار و هم در مقام عمل محبتمان را ابراز که البته شدنی نیست جز با محبت به آن بزرگواران ابراز کنیم.
در روایتی از امام صادق(ع) می خوانیم که فرموده اند: هر کس ما را دوست بدارد، از ما اهل بیت است.بعضی از یاران ایشان با تعجب گفتند: فدایت شوم، از شما؟ امام فرمودند: بله، مگر نشنیده اید که ابراهیم(ع) فرمود که هر کس از من پیروی کند، از من است. یعنی مهم پیروی کردن است، خداوند هم در این زمینه، در آیه 31 سوره آل عمران، به پیامبرش می فرماید: پیامبر، به این مردم بگو، اگر می خواهید خدا را دوست داشته باشید، از من تبعیت کنید تا خدا دوستدار شما باشد و شما را دوست بدارد، بنابراین اگر ما می خواهیم محبت تداوم داشته باشد و طرف مقابل، یا کسی که زیارتش را از راه دور انجام می دهیم، به ما محبت داشته باشد، باید از ایشان پیروی کنیم.
*به نظر شما زیارت با معرفت در زائر تحت چه شرایطی شکل می گیرد؟
معرفت به امام و آگاهی از منزلت امام مورد سفارش و تاکید بسیاری از روایات است که ما در آنها می خواهیم. حتی در رابطه با زیارت آقا امام رضا(ع) روایتی داریم از پدر بزرگوارشان، زمانی فرمودند که امام رضا(ع) نوجوان بودند، حضرت کاظم(ع) در حق فرزندشان در فرازی فرموده اند: هر کس امام رضا(ع) را زیارت کند، در شهر غریب؛ در حالی که تسلیم امر آن حضرت باشد، و در حالی که عارف به حق امام رضا(ع) باشد، در پیشگاه الهی از منزلت شهدای بدر برخوردار است.
ضمن اینکه توصیه اند آنچه که مایه کمال زیارت است، معرفت داشتن است اینکه انسان نسبت به مقام زیارت شونده معرفت داشته باشد.تنها اعمال ظاهری نباشد، مثلاً در حرم به آثار هنری و معماری دقت کند، شمعدانها و درها و پنجره ها را زیر نظر داشته باشد، از آنها خوشش بیاید، زیارت این نیست؛ زیارت ارتباط قلبی است علاوه بر اعتقاد زائر به مزور و زیارت شونده، توجه لازم داشته باشد. مگر می شود کسی شیفته پیامبر یا امام شود ولی پیامبر و امام نسبت به وی بی توجه باشند؟ مگر می شود خدا را یاد کند اما خداوند به یاد او نباشد؟ مگر نه اینکه خداوند در سوره مبارکه بقر ه فرموده اند:مرا یاد کنید، تا من بیاد شما باشم.
حتی در قرآن آیه ای داریم که در آن پروردگار متعال به پیامبر دستور می دهد و می فرماید: پیامبر وقتی مومنین به نزد تو آمدند، به آنان سلام بده. از این آیه استنباط می شود که وقتی ما به مدینه در کنار قبر پیامبر اسلام(ص)ایستاده و زیارت می کنیم، قبل از آنکه ما به پیامبر سلام دهیم، پیامبر به ما سلام می دهد. یعنی پیامبر به زائرش سلام می دهد.
در زیارت نامه های آن بزرگواران هم داریم که اشهد انک تسمع کلامی و ترد سلامی.... یعنی من شهادت می دهد که تو کلام مرا می شنوی و تو شاهدی که من در چه مقام و موقعیتی هستن و جواب سلام مرا هم می دهی، سلام دادن به آنها فرق نمی کند که چه از نزدیک باشد یا چه از راه دور باشد، با صدای بلند باشد، آهسته باشد؛ هم این ارتباط روحی و معنوی است.
مگر می شود انبیاء و معصومین سلام و تهیت ما را بشوند اما به ما جواب ندهند و توجهی نداشته باشند، اینجاست که باید گفت محبت یک طرف نیست، باید ابراز محبت با معرفت داشته باشیم، آن وقت است که مسلم آن بزرگواران به ما توجه خواهند داشت.
اقبال لاهوری در این زمینه شعری دارند که گفته است:
فقیرم از تو خواهم هر چه خواهم
دل کوهی خلاص از برگ کاهم
مرا درد حکیمان درد سر داد
که من پرورده فیض نگاهم
خلاصه نگاهی، یک گوشه چشمی، یک عنایتی به ما داشته باشند، انشاءالله.

*زائر اجر زیارتش را چطور دریافت می کند؟
زائر وقتی قصد زیارت می کند، وقتی مشرف می شود این تشرف خود نوعی اجر است، چرا که خیلی ها هستند پول و ثروت داند ولی توفیق تشرف را ندارند. اما باید زیارت طوری باشد که تنها به این بسنده نشود، بلکه اجر بالاتر از این هم بگیریم. زائر وقتی از زیارت بر می گردد، از زیارت بیت خدا یا از زیارت معصومین؛ طوری باشد که در اعمال و روش خود تجدید نظری کرده باشد از نظر معنوی؛ یعنی اگر قبل از تشرف در حالی بوده، بعد از تشرف هم در همان حال نباشد و بالاتر باشد؛ تغییراتی در روح او بوجود آمده باشد و نسبت به انجام دستورات پیشوایان خویش اهتمام ویژه ای داشته باشد، آن وقت است که ما مطمئنیم زائر اجر زیارتش را دریافت کرده است.

*به عنوان سوال آخر اگر در مورد الطاف امام رضا(ع) موردی مد نظر دارید، بفرمایید.
الطاف آن بزرگوار بسیار زیاد است و در مورد موقعیت و بزرگی آن حضرت روایات بسیار زیادی نقل شده است. در روایتی از امام جواد(ع) داریم که: هر کس قبر پدر من را زیارت کند، برایش بهشت نوشته می شود.
روایتی دیگری از امام جواد(ع) داریم که از ایشان سوال کردند: ای پسر رسول خدا(ص) کسی که پدر تو را در طوس زیارت کند، چه به او می دهند؟ امام(ع) فرمودند: هر کس پدر من را در طوس زیارت کند، خداوند گناهان گذشته و آینده او را می بخشد.
حمدان می گوید که من بعد از آن ایوب بن نوح را دیدم که من از اباجعفر این طور شنیدم، یعد ایوب بن نوح به من گفت آیا می خواهی چیزی هم به آن شنیده شما اضافه کنم؟ گفتم بله، بفرمایید.
گفت من شنیده ام از حضرت جواد(ع) که در روز قیامت منبری نصب می شود در برابر منبر پیامبر اسلام، یعنی کسی که زائر حضرت رضا(ع) روی آن منبر می نشیند، تا منبر از حساب فارغ شوند؛ اینها همه کرامتی است که ما از آن وجود مقدس داریم، البته در دنیا هم کرامات زیاد از آن بزرگوار دیده می شود، چقدر مریضهایی که شفا پیدا کرده اند و حاجت مندانی که حاجت گرفته اند.گرفتارهایی که گرفتاری هایشان برطرف می شود.
این بزرگوار هم کرامت دنیوی دارد و هم کرامت اخروی که انشاءالله از کرامت اخروی آن بزرگوار که رضایت خداوند و بهشت باشد، بهره مند باشیم.